Banino | Bëdgòszcz | Bëtowò | Cewice | Chmielno | Chònice | Chwaszczëno | Czersk | Dãbògórzé | Gdiniô | Gduńsk | Hél | Jastarniô| Kartuze | Kòlbùdë | Kònôrzënë | Kòscérzna |Krokowa |Lãbórg | Lëpnica | Lipusz | Lëzëno | Łebcz | Miastkò | Nowô Karczma | Pelplin | Pruszcz | Przëwidz Rëmiô | Serakòwice | Słëpskò | Somònino | Sopòt | Stãżëca | Sëlëczëno | Szczecin | Szëmôłd | Szimbark | Tczew | Toruń | Warszawa | Wejrowò | Wielé-Kôrsëno | Mapa Oddziałów

Menu


:

:


 


Jesteś tu 8323609 osobą.

POLECAMY














Lutowy numer „Pomeranii”
Autor: pomerania 07.02.2013 12:23

Lutowy numer „Pomeranii”



II Reklama – Radio Gdańsk, prenumerata Pomeranii, Telewizja TTM
III Òtemkniãcé Rokù ks. Janusza St. Paserba
IV Reklama - Energa

2. Od redaktora

Ponad 600 godzin praktycznej nauki języka kaszubskiego, częste wyjazdy w teren, poznawanie „od kuchni” pracy lokalnych mediów, regionalnych instytucji kultury, muzeów. To wszystko oferuje przyszłym studentom nowy kierunek kształcenia studiów wyższych licencjackich na Uniwersytecie Gdańskim. Etnofilologia kaszubska czeka na tegorocznych maturzystów, miłośników kaszubszczyzny chcących związać swoje życie zawodowe z naszą kulturą i językiem, na obecnych i przyszłych nauczycieli języka kaszubskiego, animatorów życia kulturalnego, dziennikarzy...
Długo przyszło nam czekać na taki kierunek, ale zamiast na to narzekać, po prostu „trzymajmy kciuki”, żeby nie zabrakło studentów. I miejmy nadzieję, że etnofilologia przyczyni się do poprawy poziomu naszych szkólnëch. Szerzej temu tematowi przyjrzymy się w kolejnej „Pomeranii”, bo może to być kamień milowy na naszej edukacyjnej stegnie.
Długo musieliśmy też czekać na pierwszy podręcznik do nauki języka kaszubskiego dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Prawie 400 uczniów (bo tylu w tym roku poznaje rodną mòwã i pisënk na tym etapie edukacji) nie miało dotąd książki zawierającej dobrane dla nich teksty i ćwiczenia. Lukę tę wypełnili Felicja Baska-Borzyszkowska i Wojciech Myszk. Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece to nowoczesny podręcznik, który pomoże nie tylko młodzieży, ale również nauczycielom, do tej pory chodzącym na lekcje kaszubskiego z siatkami pełnymi różnych pomocy dydaktycznych. W ich imieniu, ale też w imieniu wszystkich, którym leży na sercu los kaszubszczyzny, pani Felicjo i panie Wojciechu, dziękujemy.
Dariusz Majkowski

3. Józef Borzyszkowski. Małe i wielkie Ojczyzny
Europy – o ks. Januszu St. Pasierbie
Fragment referatu wygłoszonego podczas uroczystej inauguracji Roku ks. Janusza St. Pasierba 7 stycznia 2013 r. w Tczewie
Ważne książki
(...) Chcąc bliżej poznać ks. Pasierba, warto sięgnąć przynajmniej do kilku poświęconych Mu książek, jakie ukazały się po Jego śmierci. Jedną z nich są Pomorskie drogi ks. Janusza Pasierba pod red. Bogdana Wiśniewskiego (Pelplin 1994). Publikacja ta zawiera m.in. „Kalendarium życia i twórczości ks. Janusza Pasierba”, opracowane przez redaktora, który określa bohatera tomu jako „Człowieka kultury”. Najbarwniejszą część książki stanowią liczne wspomnienia przyjaciół, znajomych i wychowanków Ks. Profesora, z których niejeden jest dziś już wraz z Nim po drugiej stronie życia.
Są to m.in. wspomnienia przyjaciela, ks. abpa Henryka Muszyńskiego, zatytułowane „Spotkamy się po drugiej stronie życia”, i przełożonego, ks. bpa Jana Bernarda Szlagi, który w swojej homilii pogrzebowej podkreślał, że każdy przyjazd tego wielkiego humanisty i Europejczyka do Pelplina zawsze był wydarzeniem. Wspomnienie bpa Wiesława Meringa zatytułowane jest zwyczajnie i znamiennie „Mistrz”, Marii Wilczek „Śpieszył się kochać ludzi”, a bp Wiesław Śmigiel swoje zapowiedział słowami „Kochał młodych”. (…)
W omawianej publikacji znajdu¬jemy też najważniejsze teksty ks. Pasierba poświęcone małej ojczyźnie po¬morskiej, obejmującej rodzinę, miejsca i krajobrazy oraz osoby i zdarzenia. (...) Całość tomu zamykają „Interpretacje”, m.in. tekst Małgorzaty Ogonowskiej, zatytułowany znamiennie „Poeta wiary i miłości”. (...)

7. Matéùsz Bùllmann. Krokòszka
Czejbë zrobic kònkùrs na nôbarżi znóną banã, tej jakô bë dobëła? Mëszlã, że dzysdnia nôwicy lëdzy – òsoblëwie młodëch – wskôza bë na ną, chtërna w ksążkach ò Harrym Pòterze wòzëła młodëch czarzélców do jich szkòłë. To bëła magicznô bana. Alaże! Doch chcemë wzerac na nasz pòdwórk – pòmëslôł jô zarô za régą. I nalôzł jem taką banã nawetka czësto krótkò chëczë – na Nordze – i téż përzinkã magiczną.
Baszkôrze wiedzą
Dzysô drãgò je na nen cug trafic, a ju czësto niemòżlëwé je jegò ùzdrzec. Ale mòże tak to ju je z tima magicznyma. Równak nie bëło wcale cãżkò spòtkac lëdzy, chterny gò widzelë, nim jezdzëlë a mògą ò nim wiele rzeknąc. Sygnie sã spëtac w Gniéżdżewie, Łebczu, Môłim Starzënie, Kłaninie abò jesz jinëch wsach, co leżą dali w stronã Krokòwa – bò prawie taką trasą ta nasza bana chòdzëła. Mia òna swòje miono – Krokòszka, prawie òd wsë, gdze kùnczëła kòżdégò dnia swòjã stegnã. A nôrëchli mòżna sã ò Krokòszce dowiedzec, jak sã zazdrzi na jeden z turniejów baszczi w pùcczi gminie.

9. Andrzej Busler. Reporter zawód i pasja (część 1)
Heraklit z Efezu twierdził, że nie wchodzi się dwa razy do tej samej rzeki. Historia redaktora Edmunda Szczesiaka zaprzecza tym słowom. Na przestrzeni lat trzykrotnie pełnił obowiązki redaktora naczelnego „Pomeranii”. Jednak zanim po raz pierwszy trafił do redakcji tego pisma, dziennikarskiego fachu uczył się w wielu innych miejscach.
Od leśnictwa do budownictwa
Urodził się w roku 1942 w Brodnicy nad Drwęcą. Jego ojciec Wincenty, przedwojenny księgowy Towarzystwa Akcyjnego Bazar, ostoi polskości w walce gospodarczej z pruskim zaborcą, ostrzeżony w grudniu 1939 roku, że Niemcy zamierzają go aresztować, wyjechał z żoną Agnieszką z Kartuz, w których mieszkali u jej rodziców (po powrocie Wincentego z kampanii wrześniowej i obozu jenieckiego w Stargardzie Szczecińskim). Przez dwa lata ukrywał się w pobliżu rodzinnych Mościsk (w obecnym woj. kujawsko-pomorskim), pracując jako robotnik leśny. Gdy zagrożenie minęło, znalazł posadę kasjera w Świedziebni w pobliżu Brodnicy, stąd to miasto u początku życiorysu Edmunda. W 1943 roku Agnieszka Szczesiak z rocznym synem wróciła do swego rodzinnego miasta – Kartuz, gdyż Wincenty został wcielony do wojska niemieckiego.

13. Jerzi Nacel. Haller w Kartuzach
Tłomaczenié Ida Czajinô

Wersalsczi Traktat, pòdpisóny 28 czerwińca 1919 rokù, òbòwiązywôł do òddaniô Pòlsce m.jin. Pòmòrzégò. 1 zélnika négò roku pòwòłelë minysterstwò z przódë Prësczi Òbéńdë i ùsadzëlë pòmòrsczé wòjewództwò, chtërnégò pierszim wòjewòdą òstôł Sztefón Łaszewsczi. W nym wòjewództwie słëchała téż kartëskô zemia òkùpòwónô i zarządzëwónô òprzez prësczé przédnictwò.
i zarёczôł krёwawi Grif – hewò mё!
Wedle ùmёszleniô, cobё nazôd dostac Pòmòrzé, òstôł zrёchtowóny 19 rujana 1919 rokù Pòmòrsczi Front, jaczi béł sercowiną òperacjową Pòlsczégò Wòjska. Jegò przédnikã òstôł gen. por. Józef Haller. 17 stёcznika 1920 rokù pòlsczé wòjska wmaszérowałё na teren Pòmòrzégò. Zatôrczënk niemiecczi greńczny starżё òstôł złómóny pòd Gniewkòwã, Wigòdą i Brannã mòcnym wёniécenim Pòmòrsczi Dywizji Strzélców. W pòsobnёch dniach (18 i 19 stёcznika) béł dobёti Toruń. 10 gromicznika òdbéł sã zawòłóny zdёnk z mòrzã z bёt¬nictwã szwadrónё Pierszégò Redżimeń¬tu Krechòwiecczich Ùlanów.

15. Maya Gielniak. Szlachama Grôfinë
Tłomaczenié Jiwóna i Wòjcech Makùrôcë

Bòhatérczi ti òpòwiescë, jaczi dzél je rozgri¬wóny na Kaszëbach, są Niemkama. Nigdë sã nie zetkałë. Dzelą je pòkòlenia, parłączą – pasjô do kòni i fascynacjô Pòlską. Grôfka Marion von Doenhoff ùrodza sã we Wschódnëch Prësach jesz przed I swiatową wòjną, Sabine Zuckmantel w Niemcach ju pò II wòjnie.
Gromicznik 1945
Mróz – 20 gradów, lodowati wiater. Przez Kaszëbë przepłiwô rzéka ùcékającëch ze Wschódnëch Prësów. Przemarzłi, głodny, òd wiele dniów w drodze, piechti, wòzama, cygną za sobą néżczi dobëtkù na z délików ùdôwónëch płozach. Ùcékają przed nadchòdającą Czerwòną Armią. Miedzë nima je grôfka Marion von Doenhoff. Na kòniu, w kòżëchòwi czôpce, w kòżëchù òbitim zelonym suknã, scygniãtim pasykã i rozcãtim z tëłu tak, cobë nie zawôdzôł w ridowanim, w rãkawicach ùszëtëch ze sztorów. W wëdóny pò latach – w rokù 1962 – aùtobiograficzny ksążce Namen, die keiner mehr nennt tak pisze ò tim czasu (wszëtczé cëtatë pòchôda¬ją z ji pòlsczégò tłomaczeniô Nazwy, których nikt już nie wymienia): „Wiele z tëch òbrazów jô nigdë nie zabôczã. Gdzes pò drodze – jô mëszlã, że miedzë Bëtowã a Kòscérzną – béł môl, z jaczégò dało sã òbjimnąc wzrokã prostą jak strzélnął szaséjã – 3 km w przód i 3 km w tił. Na tëch 6 km jô nie widza ani jednégò métra szterekantnégò drodżi – blós wòzë, kònie, lëdze i biéda. Nicht nie gôdôł. Bëło czëc leno skrzëpienié schnącëch pòmalno kòłów”.

19. Jacek Borkowicz. Barbarzyńskie Wybrzeże (część 7)
Mówiąc o cywilizacji śródziemnomorskiej, myślimy zazwyczaj o skale Akropolu, ruinach Knossos, siedmiu wzgórzach nad Tybrem, rzymskim amfiteatrze w Arles lub akwedukcie w Tarragonie. Nie sięgamy wyobraźnią ku południowemu, afrykańskiemu wybrzeżu – tymczasem ono też jest częścią basenu Morza Śródziemnego, w nie mniejszym stopniu niż Rzym czy Grecja.
Dlaczego zatem leży ono właściwie poza zasięgiem uwagi ludzi, którzy definiują terytorialne granice obiegu śródziemnomorskiej kultury? Z powodu islamu, wyznawanego przez mieszkańców Libii, Tunezji, Algierii i Maroka? Chyba nie tu mamy istotę sprawy. Przecież islam Egiptu, Syrii czy też Turcji wcale nie przeszkadza nam w odruchowym włączaniu tych krajów – a przynajmniej ich pomorskich części – do tradycyjnej sfery Śródziemnomorza.
Kontrcywilizacja
Od czasu najazdu Wandalów (oko¬ło 430 roku po Chrystusie) starożytna „Afryka” – czyli ziemie na zachód od Egiptu – odcięta była od żywych źródeł rzymskiej cywilizacji, utożsamianej przez nas z cywilizacją śródziemnomorską. Mówiąc z grubsza, po Wandalach przyszli tu Arabowie, po nich zaś zapanowali nad wybrzeżem piraci i handlarze niewolników.

21. Bogusław Breza. O rodzinie

Opracowując przedwojenny fragment historii Rumi do niedawno wydanej monografii tego miasta, natknąłem się na wiele ciekawych przekazów źródłowych o życiu codziennym jego mieszkańców i ich indywidualnych losach. Nie wszystkie nasuwające się wnioski z ich analizy – w pełnym kontekście – udało się zamieścić w tej publikacji. Ponieważ jak sądzę, mogą one zainteresować Czytelników „Pomeranii” oraz w części ukazać, jak powszechne wyobrażenia o dawnych wydarzeniach i procesach różnią się od ich rzeczywistego przebiegu (szczególnie w odniesieniu do życia poszczególnych osób i ich rodzin), postanowiłem niektóre z nich ująć w kilku artykulikach pod zbiorczym tytułem „Z międzywojennych dziejów Rumi”. Nie wyczerpują one zaprezentowanych w nich zagadnień, mają raczej na celu pokazanie ich różnorodności i, niekiedy, niejednoznaczności oraz pobudzenie do głębszej refleksji nad lokalną historią.
W latach 1920–1939 w większości rumskich rodzin obowiązywał tradycyjny podział ról ich człon¬ków. Mąż i ojciec miał największy autorytet, pracował zarobkowo, utrzymywał rodzinę, decydował o najważniejszych dla niej sprawach i reprezentował ją na zewnątrz, nawet dorosłe dzieci, jeżeli nie założyły własnej rodziny i pozostawały w domu rodzinnym. Jeżeli on tego nie mógł robić, to obowiązek ten przechodził na innych mężczyzn, na ogół na najstarszego syna.

23. Roman Rogaczewski. Zawsze w Polską w sercu (część 2)
W partyzantce i w obozie
Stanisław Kostka przystąpił do partyzantów Gryfa Pomorskiego. Przyjął pseudonim Wiśnia – dla upamiętnienia pierwszego drzewa, które zaszczepił w ojcowskim sadzie. Początkowo do organizacji należało 8 osób. Grupa przyjęła nazwę Szyszki. Jej pierwszym komendantem został Ludwik Walkowiak, w 1943 roku, po jego aresztowaniu, funkcję tę pełnił Stanisław Kostka, po nim zaś Józef Rolbiecki. Kompanią dowodził kapitan Jan Szalewski, pseudonim Sobol. W czerwcu 1944 roku, według przekazu ustnego Bogumiły Pobłockiej, córki Stanisława Kostki, jej ojciec wraz z innymi partyzantami wysadził pod Lipuszem niemiecki pociąg z amunicją. Niemcy w przeprowadzonej obławie wyłapali większość uczestników ataku, część uciekających zabito na miejscu, część zdołała zbiec. Jak do tej pory, nie udało mi się potwierdzić tej informacji w źródłach historycznych.
Aresztowano go 21 czerwca 1944 roku, razem z innymi członkami Gryfa Pomorskiego. Krótko był przesłuchiwany w aresztach w Chojnicach i w Starogardzie Gdańskim, już 24 czerwca osadzono go bowiem w obozie koncentracyjnym Stutthof z adnotacją, że skazany został za udział w ataku na pociąg. Otrzymał nr obozowy P 37 320. Pracował od 7.00 do 18.00, początkowo przy niwelacji terenu pod budowę Sonderlagru. Pod koniec września 1944, dzięki pomocy Kaszuby dr Antoniego Czapiewskiego, trafił do komanda siodlarzy, tzw. Sattlerei.

25. Matéùsz Bùllmann. Ò jednym niesmiertelnikù
Bitë ze sztrądu to stôrô kaszëbskô tradicjô. Òd wiedna zdôrzô sã, że mòrze wërzucy tej-sej cos pò prôwdze ò wiôldżi wôrtnoce. Tak stało sã téż kòle Jastarni. Jeden knôp nalôzł cos, co dzysô dôwô nama mòżlëwòtã chwëceniô prôwdzëwi ë żëwi historëji.
Òczë i ùszë pòlsczégò wòjska
Gôdka tu ò wòjskòwim niesmiertelnikù, nalazłim w mòrsczim piôskù. Je to aluminiowô blaszka, na chtërny kòżdi wòjskòwi mô zapisóné m.jin. swòje miono ë nôzwëskò czë stopiéń. Ten niesmiertelnik òstôł nalazłi ju pôrã lat temù ë przeszedł przez rozmajité rãce, ale dopiérze terôzka ùda sã òdczëtac jegò prôwdzëwą wôrtnotã. Tłomaczi historik Karol Wójcik z Hélu, do chtërnégò niesmiertelnik trafił òd znalôzcë. Òstôł òn nalazłi òd starnë wikù zarô kòl drzewianégò mòla. To baro rzôdkô rzecz. Dlô lubòtników historie niesmiertelniczi są baro cekawé, bò mòże z nich wiele wëczëtac. Z négò òsoblëwie wiele. Przëbôczô òn nama wëdarzenia, chtërne miałë swój plac nad Pùcczim Wikã ë w daleczi Italëji. Co parłãczi te dwa môle? Żôłniérz – bòsmat radiomechanik Florian Grzesiak z Mòrsczégò Lotniczégò Diwizjónu w Pùckù. To jegò niesmiertelnik òstôł nalazłi.

27. Tu mòże bëc twòja smierc…
Francëszk Klawikòwsczi przed wojną mieszkôł w Grzëbnie kòle Kartuz, dze sã wëchòwôł, wzrôstôł, robił doma i tam téż béł w 1939 rokù. Ò jegò wòjnowëch przeżëcach gôdôł z nim Eùgeniusz Prëczkòwsczi.
Jô bë chcôł nôpierwi sã spëtac kąsk jesz ò sprawë przedwòjnowé. Wa doma sã baro interesérowa Kaszëbama, tim wszëtczim, co tu sã dzejało, bò wejle do dzys Wë zachòwelë dodôwczi do „Gazétë Kartësczi”. Jakùż to przëszło, że Wë to môce do dzys?
Òjc lubił czëtac gazétë. Jak ta „Gazéta Kartëskô” nastała, òn jã zarô zaczął prenumerowac. Brifka jã przënôszôł wiedno dodóm. A do nas, na pùstkach Grzëbna, béł dosc wiôldżi sztëk drodżi… Òjc to wiedno czëtôł, a më – jak to dzecë – bëlë czekawi. Czëtac më ju rozmielë i téż tedë më wiele òbzérelë i czëtelë tã gazétã.

29. Red. Bas mô 20 lat

Dzysô karno znóné je nié leno na Kaszëbach, ale téż w całi Pòlsce i za greńcą, ale zaczãło sã òd graniô i spiéwaniô doma. Kaszëbską Familijną Kapelã Bas twòrzi szesc nôleżników rodzëznë Klasów z Serakòjc – Teréza i Henrik, i téż jich dzecë: Lucyna, Lészk, Pioter i Łukôsz. 9 stëcznika kapela swiãtowa 20 lat mùzykòwaniô.

30. Tómk Fópka. KARNO KLON. Kaszëbsczé Czerwòné Gitarë
Dzélëczi mùzyczny historie
Miôł jem tedë niecałé trzë niedzele i pewno głosnym płaczã domôgôł sã mëmë i òd mëmë... A Janina Ellwart ju spiéwa. Pò kaszëbskù spiéwa. I pisa: „Na jarmarku Folklorystycznym w Pucku, na 43 solistek zajęłam II miejsce za piosenkę do słów własnych pt. Poże¬gnanie Kaszub”. Tak pòdpisa òdjimk z cządnika „Tygodnik Morski” z 26 zél¬nika 1973 rokù, na jaczim stoji z mikro¬fónã w rãce midzë Zygmùntã Herthą (akordión) a Jerzim Łiskã (spiéw i gita¬ra elektricznô). Do tegò drëdżégò jem so ùmëslił wëbrac jednégò zëmòwégò, stëcznikòwégò wieczora. Zazwònił jem z drodżi:
– Jak do Ce trafic?
– Wiész, dze je pùckô fara?
Wiedzôł jem. Żimkò sã szło pò przidczich drzéwianëch trapach bùdin¬kù przë Judicczégò.

32. Marika Jelińskô. Wôrt je sztudérowac - ò pòdiplomòwëch sztudiach naùczanié kaszëbsczégò jãzëka
Czedës bezterminowé prawò do naùczaniô kaszëbsczégò jãzëka mòżna bëło dostac blós pò skùńczenim pòdiplomòwëch sztudiów, chtërne na Gduńsczim Ùniwersytece pierszi rôz òstałë przërëchtowóné wiãcy jak dzesãc lat temù. Dzys jistné sztudia mòżna téż skùńczëc na Akademii Pòmòrsczi w Słëpskù.
Òd sztërzech lat jidze téż sztudérowac w Gduńskù pòlonistikã z drëgą specjalnoscą dlô szkólnëch: wiédza ò jãzëkù i kùlturze Kaszub. Latos mòżlëwòsc łączeniégò dwùch specjalnosców na jednym czerënkù sã ju kùńczi, bò minysterstwò mô przërëchtowóné nowé sztandardë sztôłceniégò. Równak dzãka ùchwôlënkòwi Senatu GÙ òd pòstãpnégò rokù akademicczégò rëgnie nowi czerënk: etnofilologiô kaszëbskô, chtëren bãdze miôł dwie specjalnoscë: dlô szkólnëch i animacyjno-medialną.

33. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch. Ùczba 19. Sąsadzë
Sąsôd to pò pòlskù sąsiad. Sąsadzë to sąsiedzi. Sąsadzë mògą bëc blisczi – bliscy, abò daleczi – dalecy. Blisczima sąsadama Kaszëbów są Kòcewiôcë – Kociewiacy, Bòrowiôcë – Borowiacy, Krôjniôcë – Krajniacy. Dalszima sąsadama są np. Niemcë – Niemcy, Szwédowie – Szwedzi, Ruscë – Rosjanie.
Cwiczënk 1
Przeczëtôj gôdkã i przełożë jã na pòlsczi jãzëk. Wëzwëskôj do te słowôrz kaszëbskò-pòlsczi. (Przeczytaj rozmowę i przetłumacz ją na język polski. Wykorzystaj do tego słownik kaszubsko-polski).

35. Marta Szagżdowicz. Górka niespodzianek

Zaniedbana i niebezpieczna – takie określenia kojarzą się z Biskupią Górką, która jest częścią gdańskiego Śródmieścia. Może i tak, ale trzeba przy tym dodać – pełna tajemnic. Zapraszamy do ich odkrywania.
Zapomniani biskupi
Nazwa Biskupiej Górki po raz pierwszy wzmiankowana była w 1438 roku. Przypomina o jej dawnych właścicielach. W średniowieczu byli nimi biskupi włocławscy pełniący wówczas władzę kościelną na tym terenie. Na wzgórzu znajdował się ich dwór, w którym przebywali podczas wizyt w Gdańsku. Słynną postacią, która tu rezydowała, nie był jednak żaden biskup, a… Henryk IV Lancaster, późniejszy król Anglii. Władca korzystał z gościnności duchownych w latach 1391–1392. Podróżował na Litwę, by w ramach wyprawy krzyżowej nawracać tam pogan. Rezydencja na Bis-kupiej Górce została zburzona na początku XV wieku z polecenia Wielkiego Mistrza Krzyżackiego.

36. Alicja i Ryszard Wrzoskowie. Morze w krajobrazie Pomorza
15 i 16 grudnia w Gdańsku odbywał się Pomorski Sejmik Krajoznawczy, poświęcony walorom i ochronie północnej granicy Kaszub – Morza Bałtyckiego
Organizatorami sejmiku „Morze w krajobrazie Pomorza” były cztery ogólnopolskie stowarzyszenia: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Liga Ochrony Przyrody, Polskie Towarzystwo Geograficzne i Polskie Towarzystwo Geologiczne.
W dwudniowym spotkaniu wzięło udział blisko 100 uczestników, reprezentujących geografów i geologów, przewodników turystycznych i pilotów wycieczek PTTK oraz LOP, instruktorów krajoznawstwa i ochrony przyrody, a także nauczyciele i młodzież.

37. Maria Pająkowska-Kensik. I zaczął się Rok ks. Janusza St. Pasierba
Przywilej młodych, by patrzeć przed siebie, nie oglądać się, nie wspominać, bo jak śpiewał M. Grechuta, „Ważne są tylko te dni, których jeszcze nie znamy…” – nie trwa długo, szybko przekroczy się granicę egzystencjalnej beztroski, optymizmu. Zaczyna liczyć się dorobek, przeszłość staje się punktem odniesienia do nowych zadań. Powyższe myśli – raczej nieodkrywcze – towarzyszyły mi u progu kolejnego roku, bo lubię oglądać się za siebie, podsumowywać, utrwalać.
Właściwie na bieżąco w kolejnych felietonach z 2012 r. snułam uwagi o tym, co na Kociewiu było wydarzeniem, oznaką dobrego trwania. I przesuwają się jak w kalejdoskopie festiwale, jarmarki, spotkania, konkursy, wystawy…

38. Maria Pająkowska-Kensik. Przemijanie

Gdy uświadamiamy sobie, że przeminęło (lub właśnie przemija) coś, co było dla nas ważne, to robi się smutno, szaro... Prawie boli. Pozostaje zdawkowa pociecha – tak już jest w życiu.
Każdy los jest niepowtarzalny, w pewnym sensie wyjątkowy, choć nie dokonało się wielkich czynów – myśla¬łam tak o Anielce, gdy w styczniową sobotę 2013 roku całe Sulnówko (z do¬brym i mądrym sołtysem) żegnało ją na cmentarzu w Świeciu n. Wisłą. Cała wieś znała Anielkę, wystarczyło wspomnieć jej imię, bo taka Anielka była tylko jedna. Przez całe swoje pracowite i skromne życie związana z Sulnówkiem-Wybudowaniem, czyli odległą o 3 km od zwar¬tej części wsi osadą rozciągającą się po obu stronach torów kolejowych Byd¬goszcz – Gdańsk.

39. Jerzy Nacel. Odszedł kapłan niezłomny

29 grudnia 2012 r. zmarł w wieku 94 lat J.E. ksiądz abp Ignacy Tokarczuk. Urodził się na Podolu, związany był przede wszystkim z diecezją przemyską, ale przez kilka lat pracował też na Kaszubach.
Po II wojnie światowej skończył studia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, uzyskując doktorat z filozofii. W 1965 roku został mianowany biskupem przemyskim. Ten „kapłan niezłomny”, w czasach PRL-u uważany za wroga nr 3 w Kościele (zaraz po kardynałach Karolu Wojtyle i Stefanie Wyszyńskim), dał się poznać przede wszystkim jako inicjator budowy około 430 kościołów w diecezji przemyskiej. Prezydent Lech Kaczyński odznaczył ks. abp. Ignacego Tokarczuka Orderem Orła Białego. To najważniejsze polskie odznaczenie arcy-biskup przekazał na Jasną Górę.

40. Kazimierz Ostrowski. Katedry księdza profesora

„Wróciłem po latach jedenastu i właściwie nigdy już jej nie opuściłem, choć wiele razy wyjeżdżałem, na krócej i na dłużej. Żadna też z katedr świata nie przesłoniła jej w moim sercu” – tak ks. Janusz Pasierb napisał o katedrze pelplińskiej we wstępie do wspaniałego dzieła Pelplin i jego zabytki, które ukazało się tuż po śmierci autora (zm. 15 grudnia 1993). Katedra, w której cieniu przebiegły mu lata kleryckie, stała się źródłem jego niegasnącego zachwytu i przed¬miotem wnikliwych studiów na resztę życia.

40. Katédrë ksãdza profesora
Tłomaczenié Dorota Wilczewskô


42. Motoki Nomachi. U Kaszubów w Kanadzie (część 1)
Po łańcuszku marzeń

W roku 2006 udało mi się zrealizować jedną z tych rzeczy, o których marzyłem od dawna – wyjazd na Kaszuby. Pierwszym miejscem, które wtedy odwiedziłem, była wieś Wiele (z której wywodził się Hieronim Derdowski). Za radą śp. Wojciecha Kiedrowskiego miałem się tam spotkać ze znawcą języka kaszubskiego i gawędziarzem Ed¬mundem Konkolewskim. Gawędziarz pokazał mi zdjęcia z czasów, gdy tę wieś odwiedziła wnuczka Derdowskiego. Opowiedział mi również o tym, że znaczna część Kaszubów wyemigrowała w połowie XIX wieku do Ameryki Północnej (Kanada, Stany Zjednoczone) w poszukiwaniu nowej ojczyzny. Potem miałem okazję przeczytać książkę Kaszubi w Kanadzie (1981) Kazimierza Ickiewicza, z której dowiedziałem się, że mimo ponad stu lat, jakie minęły od ich emigracji, oni nadal pielęgnowali swoją kulturę. I wtedy pojawiło się w mojej głowie niejasne marzenie, żeby któregoś dnia odwiedzić Kaszubów także w Kanadzie.
Jako językoznawcę najbardziej interesowało mnie to, co stało się z ich językiem. W kaszubszczyźnie, jaką posługują się Kaszubi mieszkający w Ameryce, najciekawsze są ograniczenia tego języka. Po wyjeździe z Kaszub wpływ języka niemieckiego oraz polskiego drastycznie się zmniejszył, lecz w zamian silny stał się wpływ języka angielskiego, który jest jednym z dwóch urzędowych języków w Kanadzie (drugim jest francuski, lecz jak wynika z moich pobieżnych obserwacji, kanadyjscy Kaszubi mówią przede wszystkim po angielsku).

45. Hinzów Jurk. Jô tam broni nie brëkùjã
Mój amerikańsczi drëch, chtëren òd jaczégòs czasu robi w Niemcach, mô do robòtë dosc krótkò i czej wiodro na to pòzwôlô, jedze na kòle. Rôz, jak òn béł w drodze dodóm, Niemka mù niespòdzajno przekrocza liniã òdgradzającą stegnã dlô kòłowników tak dalek, że drëch mùszôł sã retac wjachanim do rowù. Wëstraszony i kąsk pòtłëkłi, chùtkò sã z négò dołu na górã wëgramòlił. Tam na niegò ju żda wërzasłô białka, chtërna zaczãła gò przepraszac i tłomaczëc, że nie chca i że to le béł przëtrôfk.

46. Sławòmir Klôsa. Na Pòlesu dbadzą ò architekturã?
Pòdskôcony lëstã Sławinë Klimòwicz w pierszim latosym numrze cządnika „Pomerania”, chcã wërażëc swòje pòpiarcé dlô prowadny mëslë aùtorczi lëstu, że bùdinczi na Kaszëbach nie òdzdrzadlają apartnoscë naszégò regionu.
Chcã téż przedstawic swòje spòs-trzédżi na témã bùdacjów, ale w jinym parce Pòlsczi, na Pòlesu Pòdlasczim.

47. Jerzy Nacel. Gdzie odbył się czerwcowy zjazd?
„Gryf w Gdańsku. Pismo dla spraw kaszubskich, dzisiaj najpoważniejszy pod względem ideowym organ Kaszub, przeniosło się z redakcją i administracją u schyłku 1911 roku do prastarej stolicy Pomorza wschodniego”. Tak w styczniowo-lutowym numerze „Gryfa” z 1912 roku pisał Wacław Wojciechowski, ksiądz, publicysta i działacz młodokaszubski na Pomorzu.
Nowa siedziba redakcji, usytuowa-na na gdańskiej starówce na ulicy Hunde-gasse (dziś Ogarna) 20/21, była dogodnym miejscem do spotkań ludzi, którzy swój czas poświęcali sprawom kaszubskim.

48. Lektury

54. Arkadiusz Goliński. Kaszubska kolęda Arki Noego

Ponad dwa tysiące osób w uroczystość Trzech Króli przybyło do kościoła pw. Świętej Trójcy w Gdańsku na „Kolędowanie u franciszkanów”. Pastorałki i kolędy zaśpiewała Arka Noego.

55. Z drugiej ręki
Òbezdrzóné
Wawel kaszëbsczi, gduńsczi, pòmòrsczi. Telewizja Teletronik, Spiéwné Ùczbë, 11.01.2013

– [Eùgeniusz Prëczkòwsczi] Naszim gòscã je Bernard Hinc, kaszëbsczi regionalësta, dzejôrz Zrzeszeniô òd lat latecznëch, dzysô całi czas baro aktiw¬ny. Mieszkańc pòwiôtu kartësczégò, ale jak sã òkazywô, ùrodzony we Gduńskù, jedny gôdają: w naszim stolëcz¬nym miesce, ale gwësno w miesce, w chtërnym je kaszëbsczi Wawel. Cëż to je? I czemù më tak zwiemë ten piãkny môl?
[BH] Në, drëchù, jô bë to tak rzekł...(...) jeżlë je Wawel w Krakòwie, ta wiôlgô katédra, òna bëła symbòlã ti stolëcë, Pòlsczi, tak (...) nôwiãkszô katédra na nordze Pòlsczi to je doch katédra òliwskô.

Ùczëté
Òn strachù ni miôł. Radio Gdańsk, Na bôtach ë w bòrach, 23.12.2012

[...] Mało kto o nim pamiętał, mało kto wiedział, że to słynne zdjęcie zrobił Edmund Pepliński. (...)
– [Magdalëna Kropidłowskô] Òn strachù ni miôł i dzãka temù swiat dowiedzôł sã ò gòdnikù 1970 rokù. Éd¬mùnd Peplińsczi – Kaszëba ze Serakòjc. Fotograf. Dzys w magazynie kaszëbsczim przëbôczimë jegò historiã. (...)
Ò wëdarzeniach z 17 gòdnika swiat dowiedzôł sã m.jin. dzãka jegò òdjim¬kóm. (...) W gòdnikù 1970 Peplińsczi mieszkôł w Gdini.

56. Z dwutygodnika Kaszëbë

57. Ana Glëszczëńskô. Ò dzecach

Bëło kąsk pò sódmi, jak jô – jesz do¬brze ze spikù nie òdecknionô, z włosa¬ma na wszëtczé stronë – drawòwała do naszégò òstrzódka zdrowiô, cobë chòré dzeckò do doktora dac zapisac. Zapi¬sëją òd ósmi. Në jo. Tej pò prôwdze jô bë mògła jesz bez gòdzënã kąsk dospac, ale refòrma zrobiła swòje. Jak przez dôkã widzała jô tej mòjã mëmã szlapią¬cą za sobą przez smiotë troje dzôtk. Do doktora. Bùten cemno i zëmno, nie spią leno ti, co do doktora mùszą nëkac. Blós le to bëło w czasach, czej stanié za régą przënôlégało do codniowégò żëcô i ni¬jak nie dzëwòwało. Ale żebë dzysô? Jesz z tim szło, że nie bëło smiotów. Prawie môj sã zaczinôł. Tej mòżna bëło spòkójno kòl płota pòżdac, a nawetka sã na zelony trôwce legnąc i zdrzémnąc. Tegò jô ale zrobic ni mògła.

58. Wiérztë. Sztefón Fikùs

59. Karolëna Serkòwskô. Trafic do serc Kaszëbów

Lëdze przestają sromic sã kaszëbiznë. Dlôte ti, chtërny chcą jã rozkòscérzac, terô mają na to dobri czas. W wiele môlach na Kaszëbach regionalnô swiąda stôwô sã corôz lepi widocznô. Pôrã cekawëch przëmiarów jidze zmerkac w gminie Kartuzë.
Lëdze przestają sromic sã kaszëbiznë. Dlôte ti, chtërny chcą jã rozkòscérzac, terô mają na to dobri czas. W wiele môlach na Kaszëbach regionalnô swiąda stôwô sã corôz lepi widocznô. Pôrã cekawëch przëmiarów jidze zmerkac w gminie Kartuzë.
Pòznac chòcle dzesãc słów…
Nie pòchòdzy z Kaszub, równak kòchô ten region i tam, gdze le mòże, promùje wszëtkò, co sã z nim parłãczi. Maria Gòsk, chtërna razã ze swòją fami¬lią prowadzy restaùracjã Złota Jesień i téż kawiarenkã Pod Refektarzem w Kartu¬zach, je dbë, że trzeba szónowac historiã i kòrzenie môla, w jaczim sã mieszkô, a nié wprowadzac do niegò elemeńtë z cëzëch kùltur. W òbiektach prowadzo¬nëch przez ji familiã je wiele kaszëbsczich akceńtów. Nôpierwi bëłë to kaszëbsczé òbleczënczi i tôflôczi.

62. Klëka

67. Tómk Fópka. Ò swiãtim Tómkù

„Taczi wiôldżi, taczi môłi – mòże swiãtim bëc! Taczi zmiarti, taczi grëbi – mòże swiãtim bëc!” – tak spiéwało cze¬dës karno Dzecë Swiãtégò Wawrzińca z Lëzëna.
To mùszi bëc fëjnô sprawa – bëc swiãtim, kò jinaczi bë taczi reklamë temù nie robilë. A mòże prawie nié? Tec je wie¬dzec, że to, co sã mòckò wmòdliwô, nié wiedno je pòtrzéb¬né...
Môłi mekcënk nie zawadzy. Chcemë tej jeden przëtrôfk swiãtégò przeanalizowac. Brëkòwny je jaczi doswiôdczalny trus...
Haló! Je tu chto?

68. Rómk Drzéżdżónk. „Arbata” pò bëtowskù
Jednégò zëmòwégò wieczora do mòji zatacony pëlckòw¬sczi chëczi chtos zaklepôł. Pewno to le brifce bë sã chcało dó mia kraczac pò barabónach òb tak sniéżną chajã, pòmëslôł jem. Pò prôwdze to béł òn. Wëzdrzôł colemało jak biôłô ùkôzka z dzecnégò snikù. Wlôzł bënë, strzãsł sã jak scyrz, a wëstãkôł drëżącyma lëpama:
– Witttôjżeeee…
– Bóg zapłac. Zebleczë kòżëch, zebùj kùrpë… co të mie nie naswinisz, a pòj dali – zarôcził jem gò w jizbã.
– Brrrr, je to bùten zëmno – brifka sôdł so pòd piéckã. – Jô sã kąsk kòl ce rozgrzëjã, a pùdã dali.
– A dzeż të tak ò cemnicą wãdrëjesz?

Edukacyjny dodôwk „Najô Ùczba”
I Janusz Mamelsczi. Zéńdzenié pierszé: z Aleksandrã Majkòwsczim
III Janusz Mamelsczi. Na gòscënie ù Aleksandra Majkòwsczégò
V Tomôsz Fópka. Czej w Gromiczną...
VI Elżbiéta Bùgajnô. Bôjka ò òwcë i kòze
VIII Hana Makùrôt. Rozwij dôwnëch strzódgłosowëch dwùzwãków el, or nachôdającëch sã w pòzycji midzë dwùma spółzwãkama








Dodaj komentarz



-------------------------------------------------------------------------------------------

Copyright 2005-2010 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie

[ Do góry ]